BM İnsan Hakları Komitesine bireysel şikâyette, yani başvuruda bulunmak istiyorsanız, böyle bir başvuru için makul gerekçeler bulunup bulunmadığını değerlendireceğim.
Komiteye ancak Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme’ye Ek Birinci İhtiyari Protokol tablosunda yer alan ve “Yürürlüğe giriş” sütununda köşeli paranteze alınmamış en az bir tarih bulunan bir devlet hakkında bireysel şikâyette bulunulabilir.
Yalnızca kendilerini ihlallerin mağduru sayan gerçek kişiler Komiteye bireysel şikâyette bulunabilir. Bir kuruluş Komite nezdinde başvurucu olamaz.
Komite yalnızca Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme’de öngörülen hak ve özgürlüklerin ihlallerine ilişkin şikâyetleri inceler. Ancak Komitenin kaynakları, Sözleşme kapsamına şeklen girebilecek bütün iddiaları esastan incelemeye yetecek düzeyde değildir. Bu nedenle, Komitenin yayımlanmış içtihadına göre, Komiteye başvurmak öncelikle aşağıdaki konularda pratikte anlamlıdır:
- yaşamın keyfî olarak elinden alınması veya buna yönelik gerçek bir tehdit (Sözleşme’ye aykırı biçimde ölüm cezasına hükmedilmesi ya da bu cezanın infazı dâhil) ve zorla kaybedilme;
- işkence, zalimane, insanlık dışı ya da küçük düşürücü muamele ya da cezalandırma, bu fiillerin etkili biçimde soruşturulmaması ve işkence veya başka tür bir zorlama yoluyla elde edilen itirafların ya da diğer beyanların yargılamada kullanılması;
- keyfî olarak özgürlükten yoksun bırakma veya etkili bir yargısal denetim olmaksızın uzun süre alıkoyma;
- kişinin yaşamının keyfî olarak elinden alınması, işkenceye ya da zalimane, insanlık dışı ya da küçük düşürücü muamele ya da cezalandırmaya maruz kalması yönünde gerçek bir risk bulunan durumlarda geri gönderme, sınır dışı etme veya iade;
- görüşlerini açıklama, gazetecilik, insan hakları savunuculuğu, siyasi veya dinî faaliyetler, barışçıl toplantılara katılma, dernek kurma veya dernek faaliyetlerine katılma nedeniyle baskı veya takibata uğrama;
- seçimlere katılımın haklı bir gerekçe olmaksızın engellenmesi;
- hakların ırk, renk, cinsiyet, dil, cinsel yönelim, din, siyasi veya diğer görüşler, ulusal veya toplumsal köken ya da başka bir statü temelinde ayrımcı biçimde sınırlandırılması;
- özel ve aile yaşamına keyfî veya yasa dışı müdahale, aile üyelerinin birbirinden ayrılması da dâhil;
- etnik, dinsel veya dilsel azınlıklara mensup kişilerin kendi kültürlerinden yararlanma, kendi dinlerine inanıp bu dine göre ibadet etme ve kendi dillerini kullanma haklarının ve yerli halkların geleneksel yaşam biçimlerini sürdürme hakkının sınırlandırılması.
Yalnızca adil yargılanma hakkının ihlaliyle ilgili bir başvuru, ancak bariz bir keyfîlik veya adaletin açıkça yok sayılması söz konusuysa pratikte anlamlıdır. Örneğin kişi fiilen mahkemeye erişimden, kendisini savunma imkânından ya da davasının bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından görülmesi hakkından yoksun bırakılmış olabilir. Diğer durumlarda bu hakkın belirli yönlerine ilişkin ihlaller, Komite açısından ancak yukarıda sayılan başvuru konularından biriyle doğrudan bağlantılıysa önem taşıyabilir.
Aynı konu hâlen AİHM veya başka bir uluslararası organ tarafından inceleniyorsa, Komiteye bu konuda bireysel şikâyette bulunulamaz. AİHM aynı konuyu incelemeyi tamamlamışsa, Komiteye yalnızca Birinci İhtiyari Protokol tablosundaki “AİHM sonrası BM İnsan Hakları Komitesi” sütununda “evet” yazan bir devlet hakkında bireysel şikâyette bulunulabilir.
Bireysel şikâyetin hazırlanma ücreti, bu çalışma için gereken süreye bağlıdır. Ücret aralığı çok geniştir: çalışma iki-üç saatte tamamlanabiliyorsa ücret birkaç yüz avrodan başlayabilir ve onlarca saat gerekiyorsa 10 bin avroya veya daha fazlasına çıkabilir. Bu süre, belgeleri incelemek, temel olguları belirlemek, her olası ihlal iddiası bakımından Komitenin esasa ve kabul edilebilirliğe ilişkin güncel içtihadının tamamını bulup analiz etmek, bu analiz temelinde iddiaları formüle etmek, her ihlal iddiasını gerekçelendirmek, her bir iddianın kabul edilebilirlik koşullarını karşıladığını ortaya koymak ve bütün bunları bireysel şikâyette kısa, anlaşılır ve çelişkisiz biçimde anlatmak için gereklidir.
Sizin durumunuzda ne kadar süre gerekeceğini ve buna bağlı olarak bireysel şikâyetin hazırlanmasının ne kadara mal olacağını ancak belgeleri gördükten sonra belirleyebilirim. İtiraz ettiğiniz bütün kararları ve itiraz konusu tedbirleri gösteren diğer belgeleri, mahkemelere yapılanlar da dâhil olmak üzere bu iddiaları esas itibarıyla ileri sürdüğünüz ulusal makamlar nezdindeki bütün başvuruları ve bu başvurular hakkında verilen bütün kararları sunun. Aynı konuda AİHM veya başka bir uluslararası organa başvurduysanız, bu başvuruyla ilgili bütün belgeleri de sunun. Dava dosyasındaki bütün belgeler zaten elektronik ortamdaysa, hepsini birden göndermeniz daha iyi olur. Fazla belge göndermekten veya bir belgeyi eklemeyi unutmaktan endişe etmeyin: gönderdiklerinizi inceledikten sonra ek belgelere ihtiyaç duyarsam sizden isteyeceğim.
Bireysel şikâyetin hazırlanma ücretine ilişkin talebinize, gerekli bütün belge ve bilgileri aldıktan sonra genellikle bir hafta içinde yanıt veririm.
Komiteye başvurmanın makul olduğu sonucuna varırsam, ileri sürülmesi anlamlı olan iddiaları dikkate alarak bireysel şikâyetin hazırlanması için kesin ücreti size bildirir ve hangi iddiaları ileri sürmenin anlamlı olmadığını çok kısaca açıklarım. Aynı zamanda bireysel şikâyetin hazırlanmasına ilişkin sözleşmeyi gönderirim. Hizmet bedeli, İsviçre’deki banka hesabıma havale yoluyla veya ödemenin yapıldığı ülkeye göre başka yöntemlerle ödenebilir. Çalışmanın sonunda bireysel şikâyet metnini, düzenlenmiş eklerini ve bunların Komiteye nasıl gönderileceğine ilişkin açıklamaları e-posta ile alırsınız. Komite nezdinde temsil ve dosyayla ilgili diğer çalışmalar bireysel şikâyetin hazırlanma ücretine dâhil değildir. Komiteye başvurmanın makul olmadığı sonucuna varırsam, size yalnızca bunu bildiririm.
Bu hizmet, aşağıdaki ifadelerden herhangi birine tereddütsüz katılabiliyorsanız açıkça size göre değildir: