I. Błędy, przez które ETPC odmawia przyjęcia skargi

1. Błędy związane z użyciem formularza skargi

• Użyto nieaktualnej wersji formularza; albo
• skargę wniesiono bez użycia formularza.

Możliwe są jednak wyjątki. ETPC może przyjąć skargę wniesioną bez formularza tylko w wyjątkowych przypadkach, zwłaszcza wtedy, gdy zamiast wypełnionego aktualnego formularza złożono wniosek o zastosowanie pilnych środków tymczasowych, który przynajmniej prima facie wydaje się uzasadniony. Decyzja w tej sprawie zależy jednak wyłącznie od uznania ETPC, dlatego zdecydowanie odradzam opieranie się na tym wyjątku.

2. Błędy przy wypełnianiu części „A. Skarżący”

• Jeżeli skarżący jest osobą fizyczną: pola 1–9 nie są wypełnione albo są wypełnione nieprawidłowo.
• Jeżeli skarżący jest jednostką organizacyjną: pola 10–16 nie są wypełnione albo są wypełnione nieprawidłowo.
• Jeżeli jest kilku skarżących:
  • dane drugiego i każdego kolejnego skarżącego nie zostały przedstawione na osobnej kartce (z nadaniem skarżącym kolejnych numerów);
  • jeżeli skargi skarżących opierają się na różnych faktach: złożono jeden wspólny formularz, zamiast osobnego formularza dla każdego skarżącego.
• Jeżeli skarżących jest więcej niż dziesięciu:
  • do formularza nie dołączono tabeli z danymi wszystkich skarżących;
  • jeżeli ustanowiono pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym: do formularza nie dołączono elektronicznej wersji tabeli.

3. Błędy przy wypełnianiu części „B. Państwo (państwa), przeciwko któremu (którym) skierowana jest skarga”

• W polu 17 nie zaznaczono kratki przy nazwie każdego państwa, przeciwko któremu skierowana jest skarga.

4. Błędy przy wypełnianiu części „C. Pełnomocnik (pełnomocnicy) skarżącego (osoby fizycznej)”

• Jeżeli skarżący jest osobą fizyczną i ustanowił pełnomocnika:
  • pola 34 i 36 nie są wypełnione albo są wypełnione nieprawidłowo; albo
  • w polu 33 brakuje własnoręcznego podpisu skarżącego; albo
  • w polu 35 brakuje własnoręcznego podpisu pełnomocnika;
  • jeżeli pełnomocnik nie jest adwokatem ani radcą prawnym: pola 18–25 nie są wypełnione albo są wypełnione nieprawidłowo;
  • jeżeli pełnomocnik jest adwokatem lub radcą prawnym: pola 26–32 nie są wypełnione albo są wypełnione nieprawidłowo.

Możliwe są jednak wyjątki. Pełnomocnictwo na osobnym formularzu może zostać przyjęte, jeżeli przedstawiono przekonujące wyjaśnienie niemożliwych do przezwyciężenia praktycznych trudności, które uniemożliwiły wypełnienie i podpisanie części „Pełnomocnictwo” w samym formularzu skargi. W przypadku pól 53–56, jeżeli skarżącym jest jednostka organizacyjna, osobny formularz pełnomocnictwa również może zostać przyjęty po przedstawieniu przekonującego wyjaśnienia takich praktycznych trudności.

5. Błędy przy wypełnianiu części „D. Pełnomocnik (pełnomocnicy) jednostki organizacyjnej”

• Niezależnie od tego, czy część D.2 jest wypełniona, pola 38–45 nie są wypełnione albo są wypełnione nieprawidłowo.
• Если заявитель – организация и назначил представителя – адвоката или юриста:
  • pola 46–52 nie są wypełnione albo są wypełnione nieprawidłowo;
  • если представитель при этом не является должностным лицом организации:
    • pola 54 i 56 nie są wypełnione albo są wypełnione nieprawidłowo; albo
    • w polu 53 brakuje własnoręcznego podpisu osoby uprawnionej do reprezentowania jednostki organizacyjnej; albo
    • w polu 55 brakuje własnoręcznego podpisu pełnomocnika.

6. Błędy przy wypełnianiu części „E. Opis stanu faktycznego”

• W polach 58–60 nie przedstawiono wszystkich faktów kluczowych dla zarzucanego naruszenia, także wtedy, gdy opis jest kontynuowany poza tymi polami.

Jeżeli w części F formularza opisano kilka zarzucanych naruszeń, spełnienie wymogów z punktów 6–8 sprawdza się osobno w odniesieniu do każdego z nich.

Uwaga. Kluczowe fakty ustala się co do zasady przez systematyczną analizę orzecznictwa ETPC. Tutaj i dalej przez orzecznictwo ETPC rozumiem aktualne orzecznictwo ETPC dotyczące danego zagadnienia. Analizę zwykle zaczyna się od spraw kluczowych, a następnie obejmuje się nią sprawy, którym w bazie orzecznictwa ETPC przypisano wysokie albo średnie znaczenie. Warto też przejrzeć sprawy o niskim znaczeniu, zwłaszcza dotyczące państwa, przeciwko któremu skierowana jest skarga, żeby nie pominąć istotnych niuansów. Pełna baza orzecznictwa ETPC jest dostępna tylko po angielsku i francusku; tłumaczenia na inne języki są zawsze niepełne i często niedokładne.

7. Błędy przy wypełnianiu części „F. Opis zarzucanych naruszeń Konwencji i/lub Protokołów wraz z uzasadnieniem”

• W polach 61–62:
  • w lewej kolumnie nie wskazano artykułów Konwencji lub jej Protokołów, na które powołuje się skarżący; albo
  • w prawej kolumnie nie wyjaśniono, dlaczego opisane fakty wskazują na naruszenie tych artykułów.

Uwaga. Zarzucane naruszenie, które nie zostało należycie opisane w polach 61–62, może zostać uznane za niepodniesione. Objaśnienia mają sens tylko wtedy, gdy odpowiadają orzecznictwu ETPC.

8. Błędy przy wypełnianiu części „G. Oświadczenie o spełnieniu kryteriów dopuszczalności zawartych w artykule 35 § 1 Konwencji”

• Z wyjątkiem sytuacji, gdy skarżący wyraźnie wskazał, że nie korzystał z żadnych środków odwoławczych w związku z naruszeniem, w polu 63 brakuje informacji:
  • o wykorzystanych środkach odwoławczych; albo
  • o decyzjach wydanych w wyniku ich wykorzystania (w tym o datach wydania ostatecznej decyzji oraz jej doręczenia lub otrzymania, numerach spraw, organach, które wydały decyzje, i rodzajach decyzji).
• W polu 64 nie zaznaczono ani „Tak”, ani „Nie”.
• Jeżeli w polu 64 zaznaczono „Tak”, w polu 65:
  • nie wskazano, których środków odwoławczych skarżący nie wykorzystał; albo
  • nie wyjaśniono, dlaczego skarżący ich nie wykorzystał.

Uwaga. Kwestia, które środki odwoławcze należało wykorzystać, a z których można było nie korzystać, co do zasady wymaga analizy orzecznictwa ETPC.

9. Błędy przy wypełnianiu części „H. Informacje dotyczące postępowania przed innymi organami międzynarodowymi (jeżeli takie było lub jest prowadzone)”

• Jeżeli żaden z zarzutów nie był przedstawiany w postępowaniu wyjaśniającym lub ugodowym przed innymi organami międzynarodowymi, a skarżący nie składał wcześniej skarg do ETPC: w polach 66 i 68 nie zaznaczono „Nie”.
• Jeżeli zarzuty były przedstawiane przed innymi takimi organami:
  • w polu 66 nie zaznaczono „Tak”; albo
  • w polu 67 nie opisano, jakie zarzuty i do jakiego organu przedstawiono, a także kiedy i jaka decyzja została wydana.
• Jeżeli skarżący wcześniej składał skargi do ETPC:
  • w polu 68 nie zaznaczono „Tak”; albo
  • w polu 69 brakuje numerów tych skarg.

10. Błędy przy wypełnianiu części „I. Lista załączonych dokumentów”

• Co najmniej jeden załącznik nie został wskazany:
  • w polu 70; albo
  • jeżeli brakuje tam miejsca: na osobnej kartce z kontynuacją numeracji rozpoczętej w polu 70.
• Brakuje kopii (skanu lub zdjęcia) następujących decyzji i innych dokumentów albo kopia jest niepełna lub nieczytelna:
  • wszystkich decyzji i dokumentów dotyczących zaskarżanych środków;
  • jeżeli skarżący korzystał ze środków odwoławczych:
    • wszystkich decyzji wydanych w wyniku ich wykorzystania, w tym osobnych dokumentów zawierających uzasadnienie, jeżeli wydawano je osobno;
    • wszystkich pism do krajowych organów władzy potrzebnych do wykazania, że istota każdego naruszenia opisanego w formularzu została podniesiona na poziomie krajowym;
  • jeżeli skarżący liczy termin wniesienia skargi do ETPC od dnia doręczenia lub otrzymania ostatecznej decyzji: dokumentów potwierdzających tę datę;
  • w przypadku korzystania z innego postępowania wyjaśniającego lub ugodowego przed organem międzynarodowym: odpowiednich dokumentów;
  • jeżeli skarżącym jest jednostka organizacyjna: dokumentów potwierdzających umocowanie osoby uprawnionej do reprezentowania jednostki organizacyjnej.

Możliwe są jednak wyjątki. Kopii decyzji lub innego dokumentu można nie dołączać, jeżeli w formularzu skargi wyjaśniono, że uzyskanie tego dokumentu było praktycznie niemożliwe.

Uwaga. Zdecydowanie zalecam:

• nie dołączać do formularza nośników danych (CD-ROM, pendrive’ów itp.) z nagraniami audio lub wideo albo innymi plikami. Kluczowe fakty oparte na takich materiałach trzeba opisać słowami, wskazując, że materiały istnieją. W razie potrzeby ETPC zwróci się o nie osobno. Nośnik z elektroniczną wersją tabeli (zob. punkt 2 powyżej) można natomiast dołączyć.
• ułożyć załączniki chronologicznie (albo według odrębnych postępowań, jeżeli jest ich kilka, a w ramach każdego z nich – chronologicznie);
• ponumerować kolejno wszystkie strony załączników, a w prawej części pola 70 (i na dodatkowej kartce, jeżeli jest) wskazać strony, na których znajduje się każdy załącznik, zgodnie z tą numeracją.

11. Błędy przy wypełnianiu części „Oświadczenie i podpis”

• W polu 72 brakuje daty; albo
• w polu 73 brakuje:
  • w przypadku każdego skarżącego, który podpisuje formularz osobiście: własnoręcznego podpisu skarżącego; albo
  • w przypadku każdego skarżącego, za którego formularz podpisuje pełnomocnik: własnoręcznego podpisu pełnomocnika.

12. Błędy przy wypełnianiu części „Osoba do korespondencji”

• Jeżeli jest kilku skarżących:
  • w polu 74 nie wskazano imienia, nazwiska (i patronimiku, jeżeli występuje) oraz adresu jednej osoby do korespondencji;
  • jeżeli ustanowiono pełnomocnika: w polu 74 podano dane skarżącego, a nie pełnomocnika.

13. Błędy przy wypełnianiu aneksu do formularza

• Jeżeli do formularza dołączono aneks, to:
  • ma on więcej niż 20 stron; albo
  • nie spełnia wymogów formalnych (kartki formatu A4, marginesy o szerokości co najmniej 3,5 cm, czcionka co najmniej 12 punktów w tekście głównym i 10 punktów w przypisach, kolejno ponumerowane strony i akapity); albo
  • zawiera kluczowe fakty, opis zarzucanych naruszeń lub informacje o wyczerpaniu środków odwoławczych, których brakuje w częściach E, F i G.

Uwaga. Aneks do formularza jest przeznaczony wyłącznie na dodatkowe informacje i objaśnienia wykraczające poza to, co powinno zostać przedstawione w częściach E, F i G. Może zawierać bardziej szczegółowe informacje o postępowaniu krajowym oraz o tym, jak organy krajowe rozpatrzyły przedstawione im argumenty. Aneks może też zawierać doprecyzowujące okoliczności i argumenty dotyczące zarzucanych naruszeń, które zostały już opisane w samym formularzu.

14. Błędy przy ponownym wysłaniu formularza do ETPC

• Jeżeli po odmowie przyjęcia skargi formularz wysyła się ponownie, do nowego egzemplarza trzeba dołączyć kopie wszystkich dokumentów, na które powołują się Państwo przy ponownym wysłaniu. Błędem jest dosłanie brakujących dokumentów lub informacji osobno albo pominięcie kopii dokumentów wysłanych już wcześniej do ETPC.

Uwaga. Brak tych informacji nie musi prowadzić do odmowy przyjęcia skargi, ale zdecydowanie zalecam następujące działanie. Jeżeli skarżący zwracał się już do ETPC w tej samej sprawie i otrzymał naklejki z kodem kreskowym, należy umieścić taką naklejkę w odpowiednim polu w lewej górnej części pierwszej strony formularza. Jeżeli takich naklejek nie ma, należy wpisać przynajmniej numer wskazany w piśmie z ETPC w polu na numer skargi w prawej górnej części pierwszej strony formularza.

II. Błędy, które zwiększają ryzyko uznania skargi albo jej części za niedopuszczalną

15. Błędy merytoryczne przy opisie zarzucanych naruszeń

• Opis zarzucanego naruszenia jest krytycznie sprzeczny. Jeżeli w części F formularza opisano kilka zarzucanych naruszeń, krytyczną sprzeczność z punktów 15–17 ocenia się osobno dla każdego z nich. Tutaj i poniżej wyrażenie „krytycznie sprzeczny” oznacza, że w części istotnej dla wniosków ETPC:
  • opis stanu faktycznego w danej kwestii:
    • jest wewnętrznie sprzeczny; albo
    • nie odpowiada treści załączników do formularza; albo
  • opis zarzucanego naruszenia lub informacja o spełnieniu danego kryterium dopuszczalności nie odpowiada:
    • opisowi stanu faktycznego; albo
    • orzecznictwu ETPC.

Uwaga. Nie musi to prowadzić do odmowy przyjęcia skargi, ale zdecydowanie zalecam unikanie skrótów, symboli i znaków, które mogą spowodować niezrozumienie treści formularza.

16. Błędy merytoryczne przy przedstawianiu informacji o środkach odwoławczych i terminie wniesienia skargi do ETPC

• Krytycznie sprzeczne są:
  • informacje o wykorzystaniu środków odwoławczych albo o przyczynach ich niewykorzystania; albo
  • informacje o zachowaniu terminu wniesienia skargi do ETPC.

17. Błędy merytoryczne przy przedstawianiu informacji o pozostałych kryteriach dopuszczalności

• W formularzu zarzucono naruszenie Protokołu do Konwencji, którego państwo, przeciwko któremu skierowana jest skarga, nie ratyfikowało.
• W formularzu zarzucono naruszenie przez państwo, które nie jest Stroną Konwencji.
• Jeżeli pojawiają się rozsądne wątpliwości co do spełnienia któregokolwiek z poniższych kryteriów dopuszczalności, w formularzu brakuje informacji o spełnieniu tego kryterium albo podane informacje są krytycznie sprzeczne:
  • państwo, przeciwko któremu skierowana jest skarga, może ponosić odpowiedzialność za opisane naruszenie;
  • skarżący jest uprawniony do wniesienia skargi do ETPC na podstawie artykułu 34 Konwencji;
  • pełnomocnik może działać bez pełnomocnictwa, jeżeli formularz został podpisany przez pełnomocnika, a skarżący nie podpisał go ani w polu 73, ani w części „Pełnomocnictwo”;
  • skarżący podlegał jurysdykcji państwa, przeciwko któremu skierowana jest skarga;
  • opisane naruszenie miało miejsce w okresie obowiązywania Konwencji wobec państwa, przeciwko któremu skierowana jest skarga, a jeżeli prawa i wolności są określone w Protokole – w okresie obowiązywania tego Protokołu;
  • skarżący miał i nadal zachowuje status ofiary naruszenia;
  • skarżący doznał znaczącego uszczerbku;
  • skarga co do istoty nie jest identyczna ze sprawą już rozpatrzoną przez ETPC ani ze sprawą, która została poddana innej międzynarodowej procedurze dochodzenia lub rozstrzygnięcia.
• Skarga nosi znamiona nadużycia prawa do wniesienia skargi do ETPC.