I. Şikayətin AİHM tərəfindən qəbul edilməməsinə səbəb olan səhvlər

1. Ərizə formasından istifadə ilə bağlı səhvlər

• Ərizə formasının köhnəlmiş versiyasından istifadə edilib; və ya
• şikayət ərizə forması olmadan verilib.

Bununla belə, istisnalar mümkündür. AİHM ərizə forması olmadan verilmiş şikayəti yalnız müstəsna hallarda, məsələn, qüvvədə olan doldurulmuş ərizə forması əvəzinə ilk baxışdan əsaslı görünən təcili müvəqqəti tədbirlər barədə vəsatət təqdim edildikdə qəbul edə bilər. Bu məsələ tamamilə AİHM-in mülahizəsinə bağlı olduğundan həmin istisnaya güvənməməyi qətiyyətlə tövsiyə edirəm.

2. «A. Ərizəçi» bölməsinin doldurulmasında səhvlər

• Ərizəçi fiziki şəxsdirsə: 1–9-cu xanalar doldurulmayıb və ya düzgün doldurulmayıb.
• Ərizəçi təşkilatdırsa: 10–16-cı xanalar doldurulmayıb və ya düzgün doldurulmayıb.
• Ərizəçilər bir neçə nəfərdirsə:
  • ikinci və hər sonrakı ərizəçi barədə məlumat ayrıca vərəqdə təqdim edilməyib (ərizəçilərə sıra nömrəsi verilməklə);
  • ərizəçilərin şikayətləri müxtəlif faktlara əsaslanırsa: hər ərizəçi üçün ayrıca ərizə forması əvəzinə bütün ərizəçilər üçün bir ümumi ərizə forması təqdim edilib.
• Ərizəçilərin sayı ondan çoxdursa:
  • ərizə formasına bütün ərizəçilər barədə məlumatları əks etdirən cədvəl əlavə edilməyib;
  • nümayəndə hüquqşünas təyin edilibsə: cədvəlin elektron versiyası ərizə formasına əlavə edilməyib.

3. «B. Hansı Dövlətə(Dövlətlərə) qarşı şikayət edirsiniz» bölməsinin doldurulmasında səhvlər

• 17-ci xanada şikayət etdiyiniz hər bir dövlətin adının yanında işarə qoyulmayıb.

4. «C. Fərdi ərizəçinin nümayəndəsi (nümayəndələri)» bölməsinin doldurulmasında səhvlər

• Ərizəçi fiziki şəxsdirsə və nümayəndə təyin edibsə:
  • 34-cü və 36-cı xanalar doldurulmayıb və ya düzgün doldurulmayıb; və ya
  • 33-cü xanada ərizəçinin öz imzası yoxdur; və ya
  • 35-ci xanada nümayəndənin öz imzası yoxdur;
  • nümayəndə qeyri-hüquqşünasdırsa: 18–25-ci xanalar doldurulmayıb və ya düzgün doldurulmayıb;
  • nümayəndə hüquqşünasdırsa: 26–32-ci xanalar doldurulmayıb və ya düzgün doldurulmayıb.

Bununla belə, istisnalar mümkündür. Ərizə formasının özündə «Vəkalətnamə» bölməsini doldurmağa və imzalamağa mane olmuş aradan qaldırılması mümkün olmayan praktiki çətinliklər barədə inandırıcı izahat olduqda, ayrıca vəkalətnamə forması qəbul edilə bilər. Ərizəçi təşkilatdırsa, 53–56-cı xanalarla bağlı ayrıca vəkalətnamə forması da eyni cür izahat olduqda qəbul edilə bilər.

5. «D. Ərizəçi- təşkilatın nümayəndəsi (nümayəndələri)» bölməsinin doldurulmasında səhvlər

• D.2 bölməsinin doldurulub-doldurulmamasından asılı olmayaraq, 38–45-ci xanalar doldurulmayıb və ya düzgün doldurulmayıb.
• Если заявитель – организация и назначил представителя – адвоката или юриста:
  • 46–52-ci xanalar doldurulmayıb və ya düzgün doldurulmayıb;
  • если представитель при этом не является должностным лицом организации:
    • 54-cü və 56-cı xanalar doldurulmayıb və ya düzgün doldurulmayıb; və ya
    • 53-cü xanada təşkilatın vəzifəli şəxsinin öz imzası yoxdur; və ya
    • 55-ci xanada nümayəndənin öz imzası yoxdur.

6. «E. Faktların ifadəsi» bölməsinin doldurulmasında səhvlər

• 58–60-cı xanalarda pozuntu üçün əsas olan faktlar tam ifadə edilməyib; bu, ifadənin həmin xanaların hüdudlarından kənarda davam etdiyi hallara da aiddir.

Ərizə formasının F bölməsində bir neçə pozuntu ifadə edilibsə, 6–8-ci bəndlərdəki tələblərə əməl olunması onların hər biri üzrə ayrıca yoxlanılır.

Qeyd. Əsas faktlar, adətən, AİHM təcrübəsinin sistemli təhlili ilə müəyyən edilir. Burada və aşağıda AİHM təcrübəsi dedikdə müvafiq məsələ üzrə AİHM-in aktual təcrübəsi nəzərdə tutulur. Təhlil adətən əsas işlərdən başlayır, sonra AİHM-in presedent təcrübəsi bazasında yüksək və ya orta əhəmiyyət dərəcəsi verilmiş işlərə keçir. Xüsusilə cavabdeh dövlətlə bağlı mühüm nüansları gözdən qaçırmamaq üçün həmin bazada aşağı əhəmiyyət dərəcəsi verilmiş işləri də öyrənmək faydalı ola bilər. AİHM təcrübəsinin tam bazası yalnız ingilis və fransız dillərində mövcuddur; digər dillərdəki tərcümələr həmişə natamam, çox vaxt isə qeyri-dəqiq olur.

7. «F. İddia etdiyiniz Konvensiya və/yaxud Protokolların pozuntusunun (pozuntularının) və müvafiq dəlillərin ifadəsi» bölməsinin doldurulmasında səhvlər

• 61–62-ci xanalarda:
  • sol sütunda ərizəçinin istinad etdiyi Konvensiyanın və ya ona dair Protokolların maddələri göstərilməyib; və ya
  • sağ sütunda ifadə edilən faktların həmin maddələrin pozuntusunu niyə göstərdiyi izah edilməyib.

Qeyd. 61–62-ci xanalarda lazımi qaydada ifadə edilməyən pozuntu irəli sürülməmiş hesab oluna bilər. İzahlar yalnız AİHM təcrübəsinə uyğun olduqda məna kəsb edir.

8. «G. Konvensiyanın 35-ci maddəsinin 1-ci bəndində nəzərdə tutulmuş qəbuledilənlik meyarlarına əməl olunması» bölməsinin doldurulmasında səhvlər

• Ərizəçi pozuntuya qarşı heç bir hüquq müdafiə vasitəsindən istifadə etmədiyini açıq şəkildə göstərdiyi hallar istisna olmaqla, 63-cü xanada aşağıdakı məlumat yoxdur:
  • istifadə edilmiş hüquq müdafiə vasitələri barədə; və ya
  • onlardan istifadə nəticəsində qəbul edilmiş qərarlar barədə (son qərarın qəbul edilməsi, habelə onun təqdim və ya qəbul edilməsi tarixləri, iş nömrələri, qərarları qəbul etmiş orqanlar və qərarların növləri daxil olmaqla).
• 64-cü xanada nə «Bəli», nə də «Xeyr» işarələnib.
• 64-cü xanada «Bəli» işarələnibsə, 65-ci xanada:
  • ərizəçinin hansı hüquq müdafiə vasitələrindən istifadə etmədiyi göstərilməyib; və ya
  • ərizəçinin onlardan niyə istifadə etmədiyi izah edilməyib.

Qeyd. Hansı hüquq müdafiə vasitələrindən istifadə edilməli olduğu, hansılarından isə istifadə etməməyin mümkünlüyü məsələsi, bir qayda olaraq, AİHM təcrübəsinin öyrənilməsini tələb edir.

9. «H. Digər beynəlxalq araşdırma və ya nizamlama prosedurları» bölməsinin doldurulmasında səhvlər

• Şikayət digər beynəlxalq araşdırma və ya nizamlama orqanlarına verilməyibsə və ərizəçi əvvəllər AİHM-ə şikayət verməyibsə: 66-cı və 68-ci xanalarda «Xeyr» işarələnməyib.
• Şikayət belə digər orqanlara verilibsə:
  • 66-cı xanada «Bəli» işarələnməyib; və ya
  • 67-ci xanada hansı şikayətlərin haraya verildiyi, habelə nə vaxt və hansı qərarın qəbul edildiyi təsvir edilməyib.
• Ərizəçi əvvəllər AİHM-ə şikayət veribsə:
  • 68-ci xanada «Bəli» işarələnməyib; və ya
  • 69-cu xanada həmin şikayətlərin nömrələri yoxdur.

10. «I. Əlavə olunan sənədlərin siyahısı» bölməsinin doldurulmasında səhvlər

• Ən azı bir əlavə göstərilməyib:
  • 70-ci xanada; və ya
  • orada yer kifayət etmirsə: 70-ci xanada başlanmış nömrələnmənin davamı ilə ayrıca vərəqdə.
• Aşağıdakı qərarların və digər sənədlərin surəti (skan və ya foto) yoxdur, natamamdır və ya oxunmur:
  • şikayət edilən tədbirləri əks etdirən bütün qərarlar və sənədlər;
  • ərizəçi hüquq müdafiə vasitələrindən istifadə edibsə:
    • onlardan istifadə zamanı qəbul edilmiş bütün qərarlar, əsaslandırma ayrıca sənəddə verilibsə həmin ayrıca sənədlər də daxil olmaqla;
    • ərizə formasında ifadə edilən hər bir pozuntunun mahiyyətinin milli səviyyədə qaldırıldığını göstərmək üçün lazım olan milli hakimiyyət orqanlarına bütün müraciətlər;
  • ərizəçi AİHM-ə müraciət müddətini son qərarın təqdim və ya qəbul edildiyi tarixdən hesablayırsa: həmin tarixi təsdiq edən sənədlər;
  • digər beynəlxalq araşdırma və ya nizamlama prosedurlarına müraciət edilibsə: müvafiq sənədlər;
  • ərizəçi təşkilatdırsa: təşkilatın vəzifəli şəxsinin səlahiyyətlərini təsdiq edən sənədlər.

Bununla belə, istisnalar mümkündür. Ərizə formasında həmin qərarın və ya digər sənədin əldə edilməsinin praktik olaraq mümkün olmadığı izah edilirsə, onun surətini əlavə etməmək olar.

Qeyd. Qətiyyətlə tövsiyə edirəm:

• ərizə formasına audio və/və ya video yazıları, yaxud digər faylları olan məlumat daşıyıcılarını (CD-ROM, fləş kartlar və s.) əlavə etməyin. Belə materiallara əsaslanan əsas faktlar həmin materialların mövcudluğuna işarə edilməklə sözlərlə ifadə olunmalıdır. Lazım gələrsə, AİHM onları ayrıca tələb edəcək. Bundan fərqli olaraq, cədvəlin elektron versiyası olan daşıyıcını (yuxarıda 2-ci bəndə baxın) əlavə etmək olar.
• əlavələri xronoloji ardıcıllıqla yerləşdirin (icraat bir neçədirsə, ayrı-ayrı icraatlar üzrə və hər birinin daxilində xronoloji ardıcıllıqla);
• əlavələrin bütün səhifələrini ardıcıl nömrələyin və 70-ci xananın sağ hissəsində (əlavə vərəq varsa, orada da) hər bir əlavənin hansı səhifələrdə yerləşdiyini həmin nömrələnməyə uyğun göstərin.

11. «Bəyannamə və imza» bölməsinin doldurulmasında səhvlər

• 72-ci xanada tarix yoxdur; və ya
• 73-cü xanada aşağıdakılar yoxdur:
  • ərizə formasını şəxsən imzalayan hər bir ərizəçi üçün: ərizəçinin öz imzası; və ya
  • ərizə formasını nümayəndənin imzaladığı hər bir ərizəçi üçün: nümayəndənin öz imzası.

12. «Yazışmaların kiminlə aparılacağının təsdiq edilməsi» bölməsinin doldurulmasında səhvlər

• Ərizəçilər bir neçə nəfərdirsə:
  • 74-cü xanada yazışmalar üçün bir əlaqələndirici şəxsin soyadı, adı (atasının adı varsa) və ünvanı göstərilməyib;
  • nümayəndə təyin edilibsə: 74-cü xanada nümayəndənin yox, ərizəçinin məlumatları göstərilib.

13. Ərizə formasına qoşmanın tərtibində səhvlər

• Ərizə formasına qoşma əlavə edilibsə, o:
  • 20 səhifədən artıqdır; və ya
  • tərtibat tələblərinə uyğun deyil (A4 formatlı vərəqlər, eni ən azı 3,5 santimetr olan kənar boşluqlar, əsas mətndə ən azı 12 punkt, haşiyələrdə ən azı 10 punkt şrift, ardıcıl nömrələnmiş səhifələr və paraqraflar); və ya
  • E, F və G bölmələrində olmayan əsas faktları, iddia edilən pozuntuların ifadəsini və ya hüquq müdafiə vasitələrinin tükəndirilməsi barədə məlumatı ehtiva edir.

Qeyd. Ərizə formasına qoşma yalnız E, F və G bölmələrində verilməli olan məlumat və izahları tamamlayan əlavə məlumat və izahlar üçündür. Orada daxili icraat barədə daha ətraflı məlumat, habelə milli hakimiyyət orqanlarının təqdim edilən dəlillərə necə baxdığı göstərilə bilər. Qoşmada həmçinin ərizə formasının özündə artıq ifadə edilmiş pozuntularla bağlı dəqiqləşdirici hallar və arqumentlər göstərilə bilər.

14. Ərizə formasının AİHM-ə təkrar göndərilməsi zamanı səhvlər

• AİHM şikayəti qəbul etmədikdən sonra ərizə forması təkrar göndərilərkən yeni nüsxə təkrar göndərişdə istinad olunan bütün sənədlərin surətləri ilə birlikdə göndərilmir; əvəzində çatışmayan sənədlər və ya məlumat ayrıca göndərilir, yaxud AİHM-ə əvvəllər göndərilmiş sənədlərin surətləri yenidən əlavə edilmir.

Qeyd. Bu məlumatın olmaması mütləq şikayətin qəbul edilməməsinə gətirib çıxarmasa da, aşağıdakıları qətiyyətlə tövsiyə edirəm. Ərizəçi eyni məsələ üzrə artıq AİHM-ə müraciət edibsə və barkod etiketləri alıbsa, belə bir etiketi ərizə formasının birinci səhifəsinin yuxarı sol hissəsindəki müvafiq xanaya yapışdırın. Belə etiketlər yoxdursa, ən azı AİHM-dən gələn məktubda göstərilən nömrəni birinci səhifənin yuxarı sağ hissəsində şikayət nömrəsi üçün ayrılmış xanada qeyd edin.

II. Şikayətin və ya onun bir hissəsinin qəbuledilməz elan edilməsi riskini artıran səhvlər

15. İddia edilən pozuntuların ifadəsində məzmunla bağlı səhvlər

• İddia edilən pozuntunun ifadəsi kritik dərəcədə ziddiyyətlidir. Ərizə formasının F bölməsində bir neçə pozuntu ifadə edilibsə, 15–17-ci bəndlər üzrə kritik ziddiyyətlilik onların hər biri üçün ayrıca qiymətləndirilir. Burada və aşağıda «kritik dərəcədə ziddiyyətlidir» ifadəsi AİHM-in nəticələri üçün əhəmiyyətli hissədə aşağıdakıları bildirir:
  • müvafiq məsələ üzrə faktların ifadəsi:
    • daxilən ziddiyyətlidir; və ya
    • ərizə formasına əlavə edilmiş sənədlərin məzmununa uyğun deyil; və ya
  • iddia edilən pozuntunun ifadəsi və ya müvafiq qəbuledilənlik meyarına əməl olunması barədə məlumat aşağıdakılara uyğun deyil:
    • faktların ifadəsinə; və ya
    • AİHM təcrübəsinə.

Qeyd. Bu, mütləq şikayətin qəbul edilməməsinə gətirib çıxarmasa da, ərizə formasında yazılanların səhv başa düşülməsinə səbəb ola biləcək ixtisar, simvol və işarələrdən çəkinməyi qətiyyətlə tövsiyə edirəm.

16. Hüquq müdafiə vasitələri və AİHM-ə müraciət müddəti barədə məlumatın ifadəsində məzmunla bağlı səhvlər

• Kritik dərəcədə ziddiyyətlidir:
  • hüquq müdafiə vasitələrindən istifadə edilməsi və ya istifadə edilməməsinin səbəbləri barədə məlumat; və ya
  • AİHM-ə müraciət müddətinə əməl olunması barədə məlumat.

17. Digər qəbuledilənlik meyarları barədə məlumatın ifadəsində məzmunla bağlı səhvlər

• Ərizə formasında cavabdeh dövlətin ratifikasiya etmədiyi Konvensiya Protokolunun pozuntusu iddia edilib.
• Ərizə formasında Konvensiyanın Tərəfi olmayan dövlət tərəfindən pozuntu iddia edilib.
• Aşağıdakı qəbuledilənlik meyarlarından hər hansı birinə əməl olunması barədə əsaslı şübhə yarandıqda, ərizə formasında müvafiq meyara əməl olunması barədə məlumat yoxdur və ya mövcud məlumat kritik dərəcədə ziddiyyətlidir:
  • cavabdeh dövlət ifadə edilən pozuntuya görə məsuliyyət daşıya bilər;
  • ərizəçinin Konvensiyanın 34-cü maddəsinə əsasən AİHM-ə müraciət etmək hüququ var;
  • ərizə forması nümayəndə tərəfindən imzalanıbsa, ərizəçi isə nə 73-cü xanada, nə də «Vəkalətnamə» bölməsində onu imzalamayıbsa, nümayəndə vəkalətnamə olmadan çıxış etmək hüququna malikdir;
  • ərizəçi cavabdeh dövlətin yurisdiksiyası altında olub;
  • ifadə edilən pozuntu cavabdeh dövlətə münasibətdə Konvensiyanın qüvvədə olduğu dövrdə, hüquq və azadlıqlar Protokolda təsbit edilibsə isə müvafiq Protokolun qüvvədə olduğu dövrdə baş verib;
  • ərizəçi pozuntunun qurbanı statusuna malik olub və bu statusu saxlayır;
  • ərizəçiyə əhəmiyyətli zərər vurulub;
  • şikayət mahiyyətcə AİHM-in artıq baxdığı məsələ ilə eyni deyil və başqa beynəlxalq araşdırma və ya nizamlama prosedurunun predmeti deyil.
• Şikayətdə AİHM-ə müraciət hüququndan sui-istifadə əlamətləri var.